Çek İptal Davası

Çekin zayi olması ne demektir?

Kıymetli evrak niteliğinde olan çek, çalınma, yanma, kaybolma, yırtılma gibi bir takım sebeplerle kullanılamaz hale gelebilir. Çekin kullanılamaz hale geldiği bu durumlar, hukuk sistemi içerisinde “çekin zayi olması” şeklinde adlandırılmaktadır. Bir çek zayi olduğunda, çekin içerdiği hak varlığını devam ettirir, ancak bu hak senetten ayrı olarak ileri sürülemez. Kısacası, çek bedelinin bankadan talep edilebilmesi için çekin bankaya ibraz edilmesi zorunlu olup banka ancak çeki ibraz edene ödeme yapmakla yükümlüdür.

Çek kaybetme veya çalınma gibi nedenlerle zayi olduğunda ise; hamil çeki bankaya ibraz edemeyeceği için alacağını elde edemeyebilir. Dolayısıyla çeki ele geçiren kötü niyetli üçüncü kişiler ise çeki paraya çevirebilir. Bu tehlikenin önüne geçilmesi ancak çek iptal davası açılması yoluyla mümkündür. Çek iptal davası sonucu davacı çeki ibraz edemese bile iptal kararını ibraz ederek alacağını talep edebilmektedir.

Çek iptal davasını kimler açabilir?

Çek iptal işlemleri öncelikle mahkemeye bir dilekçe verilmesi ile başlamaktadır. İptal ve ödemeden men talebinde bulunan kişi, zayi olan çekin zilyedi olduğunu gösterir delillerini mahkemeye sunmalıdır. Örneğin çekin önü ve arkasının yer aldığı bir fotokopisi önemli bir ispat aracıdır. Çek fotokopisinin bulunmaması halinde ise çek bedeli, muhatap banka ticari unvanı, ödeme yeri, keşide yeri, keşide tarihi ve keşidecinin adının iptal talepli dilekçede gösterilmesi gerekir.

Çekin zayi olması halinde iptal davasını;

  • Çekin zayi olduğu veya zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan meşru hamil,
  • Sadece düzenleyen tarafından imzalanmış senedin, düzenleyenin elinden rızası dışında çıkması halinde düzenleyen,
  • Vekil hamil,
  • Aval veren açabilir.

Keşideci çek iptalini isteyebilir mi?

Yerleşik Yargıtay içtihatlarında keşidecinin çek iptal davası açamayacağı kabul edilmiştir. Bu durumda keşideci, rızası dışında elinden çıkan ve imzasını taşıyan çekle ilgili olarak muhatap bankanın ödeme yapmasını engelleyemez. Ancak keşideci, kaybettiği çek bedeli kendisinden istendiği takdirde  TTK madde 792 hükmü uyarınca borçlu olmadığının tespitini mahkemeden talep edebilir.

Çek iptali davası yetkili mahkeme

Çek iptal davası hasımsız olarak açılır ve çekişmesiz yargıya tabi işlerdendir. TTK madde 757/1 uyarınca çekin zayi nedeniyle iptaline ilişkin davalarda asliye ticaret mahkemeleri görevlidir. Yetkili mahkeme ise ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri mahkemesidir. Davada iptal talebinde bulunan kişi çekin rızası dışında elinden çıktığını ispat ile yükümlüdür. Ayrıca davacının zıya anında çekin zilyedi olduğunu da delillerle doğrulaması gerekir.

Çek iptal davasında mahkeme hangi hususları inceler?

Çek iptal davası açıldığında mahkeme,

  • İptal talebinde bulunan davacının zayi anında çekin ve içerdiği hakkın sahibi olup olmadığını,
  • İptali talep edilen senedin çek vasfına haiz olup olmadığını,
  • Dosyaya sunulan tüm deliller ile birlikte çekin zıya halinin kuvvetle muhtemel olup olmadığını inceler.
  • Teminat karşılığında, talep olması halinde ödemen men yasağı tedbirinin uygulanmasına karar verir.

Çek iptali nasıl yapılır?

Hakim yaptığı inceleme sonucu davacının iddialarının doğruluğunu kuvvetle muhtemel görürse, çeki ele geçireni muayyen bir süre içerisinde çeki mahkemeye getirmesi için ilan yoluyla davet eder. Çekin getirilmesi ilanı Ticaret Sicil Gazetesinde en az üç kere yapılır. Mahkeme gerekli gördüğü durumlarda üç defadan fazla sayıda ilan yapılmasına veya farklı ilan tedbirlerine de hükmedebilir. İlanda çekin tüm bilgileri yer alır ve belirlenen sürede davete uyulmaması durumunda iptal kararı verileceği ihtar olunur.

Yapılan ilanda gösterilecek getirme süresi çeklerde en az üç ay en çok ise üç yıldır. Bu süreler ilk ilan tarihinden itibaren işlemeye başlar. İleri tarihli bir çekin üzerinde yazılı keşide tarihinden önce zayi olması halinde de çeki getirme süresi ilk ilan tarihinden başlayacaktır.

Çekin süresi içerisinde mahkemeye getirilmesi halinde;

  • Mahkeme tarafından davacıya istirdat davası açması için bir süre verir. Davacı bu süre içerisinde davayı açmaz veya dava açılır da reddedilirse, mahkeme çeki getirene geri verir ve çekin ödeme yasağını kaldırır.
  • Davacı ayrıca TBK madde 77’ye dayanarak senedi tahsil edene karşı sebepsiz zenginleşme davası açmak suretiyle de alacağını elde etme imkânına sahiptir.

İlanın sonuçsuz kalması ve çekin mahkemeye getirilmemesi halinde;

  • Bu durumda mahkeme, senedin iptaline karar verir.
  • Çeki zayi eden ve iptal kararını alan hamil, hakkını muhataba, keşideciye, cirantaya veya aval verene karşı çek olmadan da kimliğini ispat ederek ileri sürebilir veya kendisine yeni bir çek verilmesini isteyebilir.
  • Yargıtay verilen iptal kararının ilan edilmesine ilişkin TTK’ da bir hüküm bulunmadığı görüşündedir.

Ödemeden men yasağı

Eski TTK  madde 711/3 hükmünde, çekin rıza dışında elden çıkması halinde muhatabın çek bedelini ödemekten yasaklanması imkanı düzenlenmişti. Bu yetki ise keşideciye aitti. Ödeme yasağı talimatını alan muhatap banka, yasağın haklılığını araştırmaksızın ve mahkeme kararı olmaksızın yasağa uymak ve çek bedelini blokeli bir hesaba almak zorundaydı. Bu durum ise çeki muhatap bankaya ibraz eden hamilin çekten kaynaklanan müracaat haklarını kullanmasını engellemiyordu. Yani örneğin çekin karşılıksız çıkması halinde hamil şikayette bulunabilmekte ve haksız ödeme yasağı nedeniyle keşideciden tüm zararını talep edebilmekteydi.

Ancak söz konusu hüküm yeni TTK ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bu halde keşideci, çek rızası dışında elinden çıktığında muhatap bankaya başvurarak çekin ödemeden men edilmesini sağlayamayacaktır. Ancak keşideci dışında yetkili hamil doğrudan mahkemeye başvurarak çekin ödenmesinin yasaklanmasına ilişkin karar alabilir. Bu karar çekin zıyaı halinde mahkeme tarafından verilen bir ihtiyati tedbirdir. İhtiyati tedbire karar verilebilmesi için davacının mutlaka talebi bulunması gerekir. Ödemeden men kararı talep eden çek zilyedi aynı zamanda çekin içerdiği hakkın da sahibi olmalıdır. Şu hususu da belirtmek gerekir ki; uygulamada ödemeden men yasağı kararı verilebilmesi için, çek bedelinin %15’i oranında teminat miktarının nakden veya teminat mektubu yoluyla mahkemeye depo edilmesi gerekmektedir.

Çekin Zorunlu Unsurları ile ilgili bir önceki yazımızı incelemek için tıklayınız.

Karşılıksız Çekte Hapis Cezası yazımızı incelemek için tıklayınız.

2018-09-13T11:35:13+00:00 6 Ağustos 2018|Ticaret Hukuku|8 Yorum

8 Yorum

  1. Nedim 7:28 pm de 13 Ekim 2018 - Yanıtla

    Merhaba, çek iptal davası açmak istiyorum ama çek fotokopisi elimde yok yinede açabilirmiyim

    • YALÇINKAYA HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU 6:55 pm de 14 Ekim 2018 - Yanıtla

      Merhaba,
      Çek fotokopisi zayi olan çekin zilyedi olduğunuzu gösterir güçlü bir delildir, ancak farklı ispat araçlarının bulunması halinde çek fotokopisi olmasa da çek iptal davası açılabilir. Ayrıntılı bilgi ve mevcut durum değerlendirmesi için info@kemalyalcinkaya.av.tr e-posta adresi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.

  2. Alper 10:06 pm de 6 Mayıs 2019 - Yanıtla

    Merhabalar çekim çocuğum tarafindan yırtılmış ne yapmam lâzım cekin parçaları ve yirtlmadan once çekilmiş bi resmi var bunlar banka tarafindan gecerli sayılır mi

    • YALÇINKAYA HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU 8:49 am de 1 Temmuz 2019 - Yanıtla

      Merhabalar, çekiniz yırtılarak kullanılamaz hale gelmiş yani Türk Ticaret Kanunu kapsamında zayi olmuş demektir.Bu halde çekin iptali talebiyle bir dava açarak iptal kararı üzerine hakkınızı senetsiz olarak da ileri sürebilir veya yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilirsiniz. Teknik bir konu olduğundan mutlaka bir avukattan yardım almanızı tavsiye ederiz. Dilerseniz randevu oluşturmak adına info@kemalyalcinkaya.av.tr e-posta adresi üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.

  3. Hüseyin 12:32 am de 13 Haziran 2019 - Yanıtla

    Merhaba
    Bir şirkete malzeme almak için makbuz karşılığı bir adet müşteri çeki verdim fakat tüm uyarılarımıza rağmen malzemelerimiz tarafımıza gönderilmedi. Cekin ödenmesine 15 gün var. Nasil bir aksiyon alabirim.

    • YALÇINKAYA HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU 8:58 am de 1 Temmuz 2019 - Yanıtla

      Merhabalar, çek sebepten mücerrettir kuralı gereği malzemeleriniz teslim edilmemesine rağmen çek vadesi geldiğinde icra takibine koyulabilir, takip kesinleşirse işlem yapılabilir. Sizin durumunuzda verdiğiniz bilgiler ve yorum tarihi göz önüne alındığında vadeyi 28.06.2019 olarak kabul edersek ve malzemeler halen tarafınıza teslim edilmediyse icra tehtidi altında olabilirsiniz. İtiraz sürelerini kaçırmamak adına info@kemalyalcinkaya.av.tr e-posta adresi üzerinden konuyla ilgili ayrıntılı olarak bizlerle iletişime geçmenizi tavsiye ederiz.

  4. Oznur 10:23 am de 5 Temmuz 2019 - Yanıtla

    Merhaba,

    2008 yilinda yapmis oldugum ortak ticarette adima bankadan alinmis cek defteri var. 2010 yilinda ticaretimi bitirdigim halde cek defterim maalesef arkamdan haberim olmadan kullanilmis. Simdi bugun adima kesilmis karsiliksiz cekler bulunmakta ve ibraz edilmemis yapraklar oldugunuda ögrendim bankadan. Cek defterinin hic bir sekilde ne fotokopisi nede baska bir seyi var elimde. Bununla ilgili herhangi bir hukuki islem baslatma sansim varmi? Bankadaki hesabi kapatabilmem icin cek defteriyle ilgili nasil bir yol izlemeliyim?

    • YALÇINKAYA HUKUK & DANIŞMANLIK BÜROSU 10:30 am de 18 Temmuz 2019 - Yanıtla

      Merhabalar,

      Konunun önemine binaen; info@kemalyalcinkaya.av.tr e-posta adresi üzerinden konuyla ilgili ayrıntılı olarak bizlerle iletişime geçmenizi tavsiye ederiz.

Yorum Yap

WhatsApp Hemen Ara
error: Emeğe Saygı...