Hakaret Suçu ve Cezası

Hakaret Nedir?

Hakaret sözlük anlamı olarak “Onur kırma, küçültücü söz veya davranış” şeklinde tanımlanmaktadır. Hukuki anlamda ise bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak fiili hakaret olarak kabul edilmektedir. Nitekim herkes şeref ve haysiyete sahip olup bu değerlerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu nedenle hakaret Türk Ceza Kanunu’nun “Şerefe Karşı Suçlar” başlıklı 125. Maddesinde suç olarak düzenlenmiştir.

Hakaret suçu ile korunan hukuki değer nedir?

Hakaret suçunun koruduğu hukuki değer, kişilerin şeref, haysiyet ve namusu ile toplum içindeki itibarı ve saygınlığıdır. Yargıtay yerleşik içtihatları uyarınca da hakaret suçu ile kişilerin onur, şeref ve saygınlığı korunmakta olup bu suçun oluşabilmesi için davranışın kişiyi küçük düşürmeye yönelik olması gerekmektedir.

Hakaret suçunu hangi eylem ve davranışlar oluşturmaktadır?

Bir kimseye;

  1. Onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek veya
  2. Sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmak hakaret suçunu oluşturmaktadır.

Hakaret suçunun manevi unsuru nedir?

Hakaret suçu kasten işlenebilen bir suç olup bilerek ve istenerek gerçekleştirilir. Failin kişiyi toplum içinde küçük düşürmek veya düşmanca hareket etmek gibi bir amaçla hareket etmesi de gerekmemektedir.

Hakaret suçunun faili kimler olabilir?

Hakaret suçu herkes tarafından işlenebilen bir suç olup özel bir faillik niteliği aranmamaktadır. Bu nedenle bu suçun faili ceza ehliyetine sahip herkes olabilir.

Tüzel kişiler hakaret suçunun faili olabilir mi?

Hakaret suçunun faili herhangi bir gerçek kişi olabilir ve yalnızca gerçek kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanabilir. Türk Ceza Kanunu ve Anayasanın ilgili hükümleri uyarınca, cezaların şahsiliği ilkesi gereği tüzel kişiler hakaret suçunun faili olamaz. Ancak tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirleri uygulanması mümkündür. Dolayısıyla bir tüzel kişinin temsilcisinin hakaret eylemleri nedeniyle tüzel kişinin bir sorumluluğu doğmayacak, ancak tüzel kişi temsilcisi  hakaret suçundan sorumlu olacaktır.

Basın yoluyla işlenen hakaret suçunda fail kimdir?

Süreli yayınlar ile süresiz yayınlar yoluyla işlenen hakaret suçunda kural olarak eser sahibi sorumludur. Ancak süreli yayınlarda;

  • Eser sahibinin belli olmaması,
  • Eser sahibinin yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması,
  • Eser sahibinin yurt dışında bulunması nedeniyle Türkiye’de yargılanamaması,
  • Verilecek cezanın eser sahibinin diğer bir suçtan dolayı kesin hükümle mahkûm olduğu cezaya etki etmemesi hallerinde, sorumlu müdür ve yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni, editör, basın danışmanı gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin sorumludur. Ancak bu eserin sorumlu müdürün ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkilinin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması halinde, bundan doğan sorumluluk da yayımlatan kişiye aittir.

Hakaret suçunun mağduru kimler olabilir?

Hakaret suçunun mağduru hakaret eylemine maruz kalan kimsedir. Bu kimse herhangi biri olabilir. Mağdur açısından önemli olan hakaret eyleminin belirli veya belirlenebilir kimseye yöneltilmiş olmasıdır. Hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, eğer niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır. Bu kapsamda mağdurun açıkça ismi zikredilmese de karikatürü, mesleği, lakabı, fiziki özellikleri ima edilerek de hakaret edilmesi mümkündür. Örneğin “X okulunun müdürü şerefsizdir.” şeklindeki ifadelerde mağdurun ismi belirtilmese de herkes tarafından bilenen özellikleri vurgulanarak hakaret edilmiştir.

Çocuğa karşı hakaret suçu işlenebilir mi?

Şerefli olmanın yaşı, cinsiyeti, cinsel tercihi, ırkı, dini, etnik kökeni, sosyal statüsü yoktur. Türk hukuk sisteminde herkes şeref ve haysiyetinin korunması hakkına sahiptir.  Bu nedenle hakkında söylenen sözleri idrak edemese ve onur kırıcı ithamlardan etkilenmese de çocuklara karşı hakaret suçu işlenebilir.

Hakaret suçunun oluşması için mağdurun üzüntü duyması zorunlu mudur?

Suçun oluşması için hakaretin mağdura ulaşması yeterlidir. Ayrıca mağdurun bu hakaretten üzüntü duyması, incinmesi, toplum içindeki itibarını kaybetmiş olması aranmaz.  Önemli olan hakaret eyleminin ortalama bir insanın saygınlık, şeref ve haysiyetini zedeleyici nitelikte olmasıdır.

Hakaret sayılan kelimeler nelerdir?

Türk Ceza Kanununda hakaret suçunu düzenleyen maddenin gerekçesinde örneklendirildiği üzere; katile “katil”, hırsıza “hırsız”, ”fahişeye “fahişe”, köre “kör”, topala “topal”, aids’liye “aidsli” diye hitap etmek de hakaret sayılan kelimeler olarak nitelendirilmektedir.  Bu durum, ceza adaletinin ve onur, şeref, saygınlık kavramlarının içeriklerinin gereğidir.

Dolaylı hakaret mümkün mü?

Dolaylı hakaret, hakaret suçunun mağdurun yanı sıra bir başkasının da onur, şeref, saygınlığına dokunması durumudur. Örneğin evli bir kadına fahişe demek de onun başkalarıyla sürekli cinsel ilişkide bulunması anlamına geleceğinden bu durum koca açısından da haysiyet zedeleyicidir.

Ölüye karşı hakaret suçu işlenebilir mi?

Kişilik ölümle sona erdiği için ölülere karşı hakaret suçu işlenememektedir.  Ancak ölüye karşı yapılan hakaret fiillerinde Türk Ceza Kanunu “Kişinin Hatırasına Hakaret” başlıklı 130. maddesinde düzenlenen ayrı bir suç gündeme gelebilir.

Mustafa Kemal Atatürk’e hakaret

Atatürk’ü temsil eden heykel, büst ve abideleri veyahut Atatürk’ün kabrini tahrip eden, kıran, bozan veya kirleten kimseye bir yıldan beş yıla kadar ağır hapis cezası verilir. Bu suç 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanunda düzenlenmiş olup korunan hukuki değer Atatürk’ün saygınlığıdır. Soruşturması ve kovuşturması ise şikâyete bağlıdır. Adli makamlar şikâyet üzerine soruşturma işlemlerine başlayabilecektir.

Sövmek suretiyle hakaret eylemi hangi şekillerde gerçekleşebilir?

  • Kişiye fiziksel veya zihinsel engeliyle hitap etmek,
  • Kişiye aşağılayıcı yakıştırmalarda bulunmak,
  • Kişiye hastalığıyla hitap etmek, aşağılamak amacıyla hayvan, bitki isimleriyle hitap etmek,
  • Küfretmek vb. birçok şekilde gerçekleştirilebilir. Hakaret suçu serbest hareketli bir suçtur.

Kaba hitap tarzı hakaret suçu oluşturur mu?

Hakaret suçunun oluşabilmesi için gerçekleştirilen eylemin onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadı veya sövme biçiminde olması gerekmektedir. Nezaket sınırını aşan kaba sözler ve rahatsız edici davranışlar her zaman hakaret boyutuna ulaşmamaktadır. Örneğin “bilgisiz, tecrübesiz.” Gibi sözlerin hakaret değil eleştiri, kişinin yeğenine ceza veren öğretmene söylediği “ sen kim oluyorsun, sus dedim sana” şeklindeki sözlerin rahatsız edici davranış boyutunda kaldığı kabul edilmiştir.

Hakaret sayılmayan kelimeler nelerdir?

“Allah belanı versin.” Demek kişinin şeref ve haysiyetini zedeleyici nitelikte kabul edilmemiştir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 16.09.2014 Tarihli, 2014/2-328 Esas ve 2014/386 Karar sayılı kararı)

Beddua etmek suç mudur?

Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereği beddua sözleri sövme anlamına gelmemektedir.

Hakaret suçu ile ilgili yargıtay kararları;

  • “Benim odunlarımı sen çalmışsındır, sarıp götürmüşsündür.” Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 4.6.1999 Tarihli 5305 Esas 6443 Karar sayılı ilamı
  • “Sen Halil’in altına yattın.” Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 22.4.2003 tarihli, 18689 Esas 2769 Karar sayılı kararı
  • “Sen PKK’lısın teröristlere yardım ve yataklık ediyorsun.” Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 25.3.2002 tarihli 2405 Esas 4568 Karar sayılı ilamı
  • “Bu duvarı yıktırmazsan şerefsizsin.” Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 19.62006 tarihli,11153 Esas 12620 Karar sayılı ilamı
  • “Sen konuşma senin akli dengen yok, senin söz hakkın yok ulan” Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 27.9.2006 tarihli 7565 Esas 14554 Karar sayılı ilamı

Hakaret suçu hangi yollarla işlenebilir?

Hakaret suçu söz, yazı, jest, mimik, resim, karikatür, el işaretleri gibi çeşitli şekillerde işlenebilir. Önemli olan mağdurun onur, şeref ve saygınlığının hedef almasıdır.

Hakaret suçunun Facebook, Twitter, Instagram, Whatsapp gibi sosyal medya araçları ile internet üzerinden işlenmesi de mümkündür. Sonuç itibariyle bu yollarla gönderilen iletiler ile de kişilerin şeref ve saygınlığına saldırılar gerçekleşmekte ve kanunun korumak istediği hukuki değer ihlal edilmektedir.

Gıyapta hakaret mümkün mü?

Fail; mağdurun hazır bulunmadığı ya da duyamadığı bir ortamda başkalarıyla konuşarak veya yazışarak ona onur, şeref ve saygınlığını rencide edici nitelikte olgu veya fiil isnadı yapıyor veya sövüyor ise hakaret kişinin gıyabında yapılmış sayılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle görüşülerek işlenmesi gerekmektedir.

Hakaret suçunda cezanın arttırılmasını gerektiren nitelikli haller nelerdir?

  • Kamu görevlisine karşı görevinden,
  • Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından,
  • Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi halinde, faile verilecek cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
  • Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
  • Kurul halinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi halinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Bu durumda zincirleme suç hükümleri uygulanır.

Haksız bir fiile tepki olarak hakaret edildiğinde suç oluşur mu?

Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir. Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde ise kişiye ceza verilmeyecektir.

Hakaret suçu karşılıklı olarak işlenirse her iki kişiye de ceza mı verilir?

Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir. Karşılıklı hakaret için ilk hakareti kim gerçekleştirdiyse karşı hareketin de bu kişiye yöneltilmesi, hakaret fiilleri arasında nedensellik bağının bulunması ve hakaret suçunun tüm unsurlarının oluşması gerekmektedir.

Hakaret ettikten sonra özür dilenirse de suç oluşur mu?

Failin hakaret ettikten sonra sözünü geri alması veya özür dilemesi suçun oluşmasını engellememektedir.  Ancak, hakim failin özür dilemesini takdiri indirim nedeni olarak kabul ederek hakaret suçunun cezasında indirim yoluna gidebilecektir.

Failin cezalandırılması mağdurun şikayetine bağlı mıdır?

Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır. Bu durumda mağdurun kolluk veya savcılık makamına şikayette bulunması halinde soruşturma işlemleri başlatılacaktır.

Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret suçunun soruşturma ve kovuşturması ise şikayete bağlı değildir. Adli merciler durumdan haberdar olduğunda kendiliğinden soruşturma işlemleri başlatılacaktır.

Hakaret suçunda görevli mahkeme nedir?

Hakaret suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesi olacaktır.

Hakaret davası nasıl sonuçlanır?

Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.

Hakaret suçunun sosyal paylaşım siteleri ve uygulamaları üzerinden işlenmesi mümkün mü?

Hakaret suçunu oluşturan eylemler Whatsapp gibi anlık iletişim uygulamaları aracılığıyla da gerçekleştirilebilir. Bu durumda mağdur, iletinin ekran görüntülerini almalı, en kısa sürede savcılık veya karakola başvurmalı ve hakaret suçuna konu yazıları tutanak altına aldırmalıdır. Bu tutanaklar delil teşkil etmesi bakımından oldukça önem arz etmektedir.

Hakaret suçunun Facebook, Instagram, Twitter gibi sosyal paylaşım siteleri aracılığıyla işlenmesi de mümkündür. Bu durumda en büyük problem ise; hakaret iletisinin kim tarafından gönderildiğinin (göndericinin IP adresinin) tespiti noktasında ortaya çıkmaktadır. Zira söz konusu sitelerin yer sağlayıcı firmalarının merkezi Amerika Birleşik Devletleri’nde bulunmaktadır. Bu durumda mağdur mutlaka bir avukata danışmalı, IP adresinin öğrenilmesine ilişkin istinabe süreci avukat tarafından takip edilmeli ve diğer tüm ispat araçları titizlikle incelenmelidir.

2018-10-30T20:20:36+00:00 30 Ekim 2018|Ceza Hukuku|Yorum yok

Yorum Yap

WhatsApp Hemen Ara
error: Emeğe Saygı...